Action in the Black Sea and Poland

The current security situation, due to the attack by the Russian Federation's troops on the sovereign Ukrainian state, remains extremely dynamic and affects virtually the whole world, inducing the price of hydrocarbons to record levels. Trying to anticipate further developments is extremely complicated.

At this point, it is difficult to talk about the final shape of post-war governance, which, according to many experts, will result from the need to revise existing economic relations with Russia. While the scenario of armed confrontation, as the highest form of escalation (a potential asset in Putin's game), was taken into account by many analysts (already a few years ago, it was calculated that Putin had to make a movement in the form of a war-calling over the coming years), the creators themselves of such alternatives, who did not believe in the possibility of actually launching a full-scale and already lasting weeks of invasion of regular forces on an independent state.

The movement identified by some commentators with an action for internal needs has taken the form, it seems, far from Moscow's original assumptions. The conflict has triggered an avalanche of potentially deeply penetrating activities such as the basis for the operation of Putinian Russia, based on the maximisation of profits from the sale of energy raw materials as well as the principles of their reception by importers.

No doubt. It is mainly the countries of the European Union, and in the context of building independence and strengthening the resilience of the Member States, including NATO, that have faced the dilemma of a complete reversal of the current trade (export) policy and dependence (in some cases exceeding 90%) on the supply of hydrocarbons from Russia.

For many countries, it has become clear that further cooperation with the Russian Federation using energy supplies, as an element of pressure and funding through the huge revenue from their sale and modernisation of its military potential, in its current format, will simply not be possible anymore or socially acceptable.

The Russian Federation has clearly shown that in pursuit of neo-imperial strategic objectives, it is able to use unacceptable measures by the international community, among which there has been violations of international law, disregard for moral and even ethical standards. At the same time, there are signals from the Kremlin showing surprise at the attitude of the European countries, highlighting Russia's timely fulfilment of all oil and gas supply contracts from its territory. The first indications of a change in the approach of the Member States of the European Union, at strategic level, came with the decision #REPowerEU adopted by the European Commission on the first days of March 2022.

Presumptive, that the final effect of such action should include, unless it is completely cut off from supplies from the Russian Federation (or a design that will emerge, for example, as a result of changes that we are unable to predict now), bringing the supply volume of energy carriers to a level safe from the point of view of the use of hydrocarbons as a means of exerting pressure. An important aspect is also the need to market the price to all European customers (favor premiums).

These issues require extraordinary efforts, from many Member States, to build reception infrastructure in the form of sea terminals or to develop land-based transmission buses responsible for the redistribution of raw materials into the continent, in a multinational perspective (including conversion).

Pozyskanie nowych źródeł i kierunków dostaw możliwe będzie w przypadku Europy, w dużej mierze, dzięki nadmorskiemu położeniu większości państw członkowskich. Konflikt ukraińsko- rosyjski ukazał wszystkim politykom europejskim, iż tylko jednomyślne prowadzenie polityki wobec państwa agresora umożliwia wypracowanie skutecznych narzędzi efektywnego oddziaływania na Rosję. Ta z kolei z założenia zainteresowana była zawsze rozbijaniem jedności i rozwojem stosunków bilateranych z pominięciem struktur europejskich.

W przypadku Rzeczypospolitej nowe kierunki dostaw wymagały będą pozyskania gazu ziemnego, ropy naftowej oraz węgla. W ostatnich latach, Rzeczpospolita wykonała ogromny wysiłek w celu dywersyfikacji dostaw surowców o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa. Kluczowe inwestycje związane z ich pozyskaniem oraz możliwościami technicznymi bezpośredniego odbioru możliwe były dzięki posiadaniu dostępu do morza.

Sztandarowe projekty jak budowa i rozbudowa terminala LNG w Świnoujściu, realizacja projektu gazociągu Baltic Pipe otwierającego dostęp do źródeł gazu naturalnego spoczywających pod dnem norweskiego szelfu kontynentalnego, czy zapowiedzi budowy pływającego terminala regazyfikacyjnego (FSRU2), po wydobycie bałtyckie prowadzone przez Lotos Petrobaltic i rekordowe przeładunki ropy naftowej w gdańskim Naftoporcie, są elementami przyjętej architektury budowania polityki bezpieczeństwa energetycznego państwa. Inwestycje w infrastrukturę gazową (odbiorczą, magazynową i przesyłową zarówno morską, jak i lądową), wpłyną na podniesienie znaczenia Polski, jako potencjalnego huba gazowego.

Dysponując odpowiednimi zdolnościami, Rzeczypospolita wspierać może bezpieczeństwo energetyczne państw sąsiednich, w tym Ukrainy. Do powyższego należy dodać niezwykle dynamiczny rozwój branży morskiej energetykiwiatrowej, która ma stać się jednym z filarów polskiego miksu energetycznego, jak i umożliwić poprzez zagospodarowanie nadwyżek energii, rozwój gospodarki wodorowej (w oparciu o tzw. zielony wodór).

Znaczenie obszaru nadmorskiego podnosi także zapowiedź lokalizacji w pasie nadbrzeżnym pierwszej elektrowni atomowej (kwestie ochrony z kierunku morskiego). Projekty te uzupełniają oczywiście ogromne inwestycje w obszarze bezpieczeństwa energetycznego prowadzone na lądzie. Przedstawione elementy wskazują niezbicie na akweny morskie, jako główne arterię, którymi to na pokładach statków, bądź też poprzez gazociągi podmorskie sprowadzane będą surowce o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.

Rośnie tym samym znaczenie zapewnienia szeroko rozumianego bezpieczeństwa morskiego państwa umożliwiającego realizację interesów na obszarach o żywotnym dla niego znaczeniu. W kontekście energetycznym, akweny te oprócz wskazanych w Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego Rzeczypospolitej (Morze Bałtyckie, Morze Północne, Morze Śródziemne, Morze Czarne, wody Arktyki), znajdują się w często w odległych geograficznie częściach świata (choćby wybrzeża USA, Zatoka Perska, Australia, Afryka i Ameryka Południowa – w kontekście dostaw węgla).

Jedną z kwestii, jaka stać się powinna agendą przyszłych rozważań, będzie potrzeba wypracowania wspólnego podejścia państw europejskich, a także członków NATO, do kwestii bezpieczeństwa dostaw surowców energetycznych drogą morską. Idea ta jest szansą dla Polski na włączenie się, a może znalezienia się w kręgu państw inicjujących takie działania i podniesienie znaczenia Rzeczypospolitej na arenie międzynarodowej. W wyłaniającej się sytuacji warto także pomyśleć nad wypełnieniem konkretnymi projektami zapisów polityki państwa dotyczących akwenów Arktyki (tak Rzeczpospolita posiada założenia takie polityki, która jednak nie doczekała się aktywnych działań o znaczeniu gospodarczym).

Kilka uwag na temat działań flot w konflikcie ukraińsko-rosyjskim

Pomimo braku doniesień o spektakularnych działaniach floty rosyjskiej w czasie agresji na Ukrainę, nie powinniśmy pomijać jej znaczenia w całokształcie prowadzonej operacji. Tym bardziej, iż pod wieloma względami Morze Czarne i Morze Bałtyckie pozostają akwenami o pewnych cechach podobieństwa, nie tylko w ujęciu geograficznym. Zadania bojowe elementów floty wojennej Federacji Rosyjskiej zaangażowanych w wojnę z Ukrainą ukierunkowane są na ustanowienie blokady morskiej celem odcięcia sił ukraińskich od dostaw, jak i pomocy humanitarnej oraz zduszenie potencjału gospodarczego państwa. Służy temu odcięcie infrastruktury portowej, jak i wykonywanie ataków rakietowych na cele lądowe z wykorzystaniem kompleksów Kalibr z pociskami manewrującymi przeznaczonymi do rażenia celów lądowych 3M14 (miasta Sumy, Mariupol, Połtawa).

Kolejnym celem floty jest utworzenie z Morza Azowskiego wewnętrznego akwenu rosyjskiego, poprzez wyparcie sił lądowych z terenów nadbrzeżnych pomiędzy Krymem a Donbasem oraz zwalczanie nielicznych sił morskich Ukrainy na obu akwenach. Flota rosyjska na Morzu Czarnym,dysponująca połączonym potencjałem desantowym kilku flot, wciąż pozostaje w gotowości do przeprowadzenia operacji desantowej i wysadzenia na brzeg kilkutysięcznego kontyngentu wraz ze sprzętem ciężkim.

Manewry zespołów desantowych w silnej eskorcie jednostek nawodnych, bez wątpienia wiążą część sił ukraińskich pozostających w gotowości do odparcia ewentualnej operacji (lub połączonej operacji) desantowej. Uniemożliwia to tym samym wzmocnienie innych odcinków frontu. Flota rosyjska po ogłoszeniu „operacją antyterrorystycznej” i zamknięciu dla żeglugi północno-zachodniej części Morza Czarnego, przejęła także kilka jednostek handlowych pływających pod banderą ukraińską (statki „Afina”, „Pryncesa Nikol”, „Sapfir”).

Kilkaset jednostek zostało jednocześnie uwięzionych na akwenach i w portach obu mórz. Nie obyło się także bez strat wśród jednostek handlowych obcych bander. Działania te jasno pokazują na osiągnięcie, po pierwsze całkowitej blokady morskiej Ukrainy, po drugie stworzenie permanentnego zagrożenia przeprowadzenia operacji amfibijnej siłami wzmocnionej brygady. Flota rosyjska (siły nawodne i podwodne) prowadzi także działania uderzeniowe będące formą projekcji potencjału morskiego z morza (ataki rakietowe oraz ostrzały artyleryjskie, przy czym te drugie uznać należy raczej jako swego działania psychologiczne w odniesieniu do obrońców nadmorskiej Odessy). Marynarka ukraińska poza pewnymi sukcesami propagandowymi została w wyniku całkowitego przytłoczenia potencjałem przeciwnika wyeliminowana z teatru działań i nie odgrywa praktycznie żadnej roli.

Refleksja

Stwierdzić należy, iż pełne wykorzystanie potencjału wynikającego z nadmorskiego położenia naszego państwa, urasta w chwili obecnej do poziomu przetrwania i zapewnienia możliwości rozwoju kraju. Szczególnego znaczenia nabiera więc potrzeba włączenia się w działania NATO i UE, np. poprzez delegowanie okrętów o odpowiednim potencjale bojowym, do działań na rzecz bezpieczeństwa morskiego. Ich celem ma być, z jednej strony kolektywna ochrona interesów Sojuszu i Unii Europejskiej, z drugiej zaś zabezpieczenie możliwości realizacji własnych celów polityki państwa. Nowoczesne, zrównoważone siły morskie państwa nadmorskiego średniej wielkości o odpowiednim potencjale bojowym powinny być rozpatrywane, jako istotny element narodowego wkładu w realizację działań z obszaru konwencjonalnego odstraszania kolektywnego, budowania własnych zdolności antydostępowych i ograniczania swobody działania potencjalnego przeciwnika.

Wymagane jest włączenie się w kształtowanie poziomu bezpieczeństwa na morzach, a przez to budowania wizerunku zaangażowanego i wiarygodnego partnera. Przy budowie powyższych zdolności możliwe jest zbudowanie potencjału skutecznie zniechęcającego potencjalnego przeciwnika do podjęcia ryzyka wprowadzenia blokady morskiej, czy tworzenia zagrożenia z kierunku morskiego np. na elementy infrastruktury krytycznej (porty morskie, terminale,infrastrukturę wydobywczą, przesyłową i magazynową oraz produkcyjną – morskie farmy wiatrowe), a patrząc całościowo, do agresji na Polskę. Kierunek rozwoju Marynarki Wojennej RP wynikać powinien przy tym ze zbilansowania zdolności do obrony (funkcja militarna) i ochrony polskich obszarów morskich (funkcja policyjna) oraz terytorium państwa przed zagrożeniami z kierunku morskiego (w tym włączenia w system ochrony powietrznej państwa), z realizacją funkcji dyplomatycznej oraz zagwarantowania bezpieczeństwa na morskich szlakach komunikacyjnych.

Konsolidacja członków NATO jest elementem niezbędnym, a jej formy przyjąć muszą, z perspektywy polskiej, realizację wspólnych działań na akwenach o żywotnym znaczeniu dla interesów Rzeczypospolitej. To jednak wymaga woli i determinacji politycznej oraz akceptacji społecznej do ponoszenia kosztów budowania własnego bezpieczeństwa w wymiarze morskim ale przekładającym się na bezpieczeństwo każdego z obywateli.

Autor: kmdr por. dr Rafał MIĘTKIEWICZ