Pierwsza fregata typu Tamandaré przekazana Marinha do Brasil

9 marca w stoczni ThyssenKrupp Estaleiro Brasil Sul w Itajaí odbyła się uroczystość przekazania prototypowej fregaty typu Tamandaré (F 200) siłom morskim Federacyjnej Republiki Brazylii. Tym samym program, który przez lata pozostawał na etapie koncepcyjnym i negocjacyjnym, wszedł w fazę realnego wzmacniania potencjału Marinha do Brasil.

Program PROSUPER z długą historią i jeszcze dłuższymi ambicjami

Z perspektywy programowej fregata Tamandaré nie jest projektem „znikąd”. Jej geneza sięga znacznie wcześniej – do programu PROSUPER, który miał być ambitną próbą kompleksowej odbudowy brazylijskich sił nawodnych. Plan zakładał pozyskanie aż 11 okrętów różnych klas, jednak rzeczywistość ekonomiczna brutalnie zweryfikowała te założenia, prowadząc do jego zawieszenia w 2016 roku.

W praktyce oznaczało to konieczność opracowania rozwiązania bardziej realistycznego – i takim właśnie projektem stał się PFCT (Programa Fragatas Classe Tamandaré), uruchomiony w 2017 roku. Jego celem było zastąpienie wysłużonych fregat typu Niterói oraz pojedynczej jednostki Rademaker, których rodowód sięga jeszcze zimnej wojny.

Co ciekawe, Brazylia nie zdecydowała się na projekt krajowy od podstaw. Różnica polegała na tym, że postawiono na sprawdzoną koncepcję zagraniczną, uzupełnioną o szeroki transfer technologii. Wybór padł na niemiecki projekt MEKO A100 w wariancie BR, oferowany przez thyssenkrupp Marine Systems. Decyzję ogłoszono w marcu 2019 roku, a rok później podpisano kontrakt o wartości około 2 mld euro.

Kluczowym elementem programu stało się powołanie konsorcjum Águas Azuis, w którym obok niemieckiego partnera uczestniczą również brazylijskie podmioty – Embraer Defense & Security oraz Atech. To właśnie ten układ pokazuje, że dla Brazylii równie istotne jak same okręty są kompetencje przemysłowe i technologiczne.

Od położenia stępki do przekazania

Proces budowy pierwszej jednostki przebiegał w tempie, które – jak na realia dużych programów okrętowych – można uznać za relatywnie sprawny. Położenie stępki miało miejsce w marcu 2023 roku, a już w sierpniu 2024 roku fregata została zwodowana.

W momencie wejścia do służby Tamandaré staje się nie tylko nową jednostką bojową, lecz także symbolem powrotu Brazylii do budowy nowoczesnych okrętów w kraju. Choć mówimy o projekcie opartym na zagranicznej koncepcji, to jego realizacja wyraźnie wzmacnia lokalny przemysł okrętowy.

Konstrukcja i napęd – kompromis między osiągami a ekonomią

Fregata typu Tamandaré reprezentuje segment średnich okrętów nawodnych, o wyporności pełnej rzędu 3500 ton i długości ponad 107 metrów. To konstrukcja wyraźnie mniejsza od klasycznych fregat oceanicznych, ale jednocześnie znacznie bardziej wszechstronna niż korwety.

Z perspektywy ekonomicznej zastosowanie układu napędowego CODAD nie jest przypadkowe. Cztery silniki wysokoprężne MAN pracujące na dwa wały zapewniają prędkość maksymalną około 25,5 węzła oraz zasięg 5500 mil morskich przy prędkości ekonomicznej. W praktyce oznacza to rozsądny kompromis między kosztami eksploatacji a zdolnościami operacyjnymi.

Energię elektryczną wytwarzają agregaty Caterpillar, co wpisuje się w standardową dla tej klasy jednostek architekturę energetyczną, nastawioną na niezawodność i łatwość obsługi.

Systemy walki – europejska architektura, brazylijski kontekst

Kluczowym elementem każdej fregaty pozostaje system walki, a w przypadku Tamandaré zdecydowano się na rozwiązanie dostarczone przez Atlas Elektronik – ANCS. Integruje ono sensory, efektory i systemy dowodzenia w spójny układ zarządzania walką.

Głównym „okiem” okrętu jest radar Hensoldt TRS-4D w wersji z anteną obrotową. Choć nie jest to rozwiązanie klasy najwyższej, zapewnia wystarczające możliwości wykrywania i śledzenia celów w środowisku wielozagrożeniowym. Kierowanie ogniem artylerii realizuje system Thales STIR 1.2 Mk2, natomiast w domenie podwodnej okręt korzysta z sonaru kadłubowego Atlas ASO 713.

Obronę bierną zapewnia zestaw walki elektronicznej MAGE Defensor oraz wyrzutnie celów pozornych C-Guard. Choć nie są to rozwiązania rewolucyjne, tworzą spójny system samoobrony, adekwatny do klasy jednostki.

Uzbrojenie – wyważony zestaw dla działań wielozadaniowych

Uzbrojenie fregaty zostało dobrane w sposób typowy dla nowoczesnych okrętów tej wielkości. Głównym środkiem artyleryjskim jest armata kal. 76 mm, wspierana przez zdalnie sterowane stanowiska kal. 30 mm i 12,7 mm.

Kluczowym elementem potencjału ofensywnego są przeciwokrętowe pociski kierowane MANSUP-ER, rozwijane w Brazylii. Co istotne, ich integracja pokazuje dążenie do uniezależnienia się od zagranicznych dostaw w newralgicznych obszarach uzbrojenia.

Z kolei obronę powietrzną zapewnia system Sea Ceptor, odpalany z wyrzutni pionowej VLS. Choć liczba komór (12) nie jest duża, pozwala na stworzenie realnej strefy obrony punktowej i ograniczonej strefowej.

W zakresie zwalczania okrętów podwodnych fregata dysponuje klasycznym zestawem – torpedami lekkimi kal. 324 mm oraz śmigłowcem pokładowym. Statek może więc operować zarówno w roli jednostki eskortowej, jak i samodzielnego elementu zespołu zadaniowego.

Znaczenie programu – więcej niż pojedynczy okręt

Mimo medialnego zainteresowania samym wcieleniem do służby siłom morskim fregaty, jej znaczenie wykracza daleko poza jedną jednostkę. Program Tamandaré to przede wszystkim próba odbudowy kompetencji przemysłowych i technologicznych Brazylii w sektorze okrętowym.

Chociaż skala programu – osiem planowanych jednostek – jest mniejsza niż pierwotne założenia PROSUPER, to jego realizacja wydaje się znacznie bardziej realistyczna. Co więcej, stanowi fundament pod kolejne projekty, które mogą w przyszłości obejmować bardziej zaawansowane okręty.

Z perspektywy strategicznej Brazylia jasno pokazuje, że nie zamierza rezygnować z ambicji morskich. Tamandaré to pierwszy krok – ale to właśnie kolejne jednostki zdecydują, czy program okaże się trwałym sukcesem, czy jedynie dobrze przeprowadzonym projektem jednostkowym.