106 lat temu powstał pierwszy polski port wojenny. Dlaczego wybrano Puck?

106 lat temu Puck stał się pierwszym portem wojennym odrodzonej Polski. 28 kwietnia 1920 roku, z rozkazu Ministra Spraw Wojskowych, płk mar. Witold Panasewicz został dowódcą Portu Wojennego w Pucku oraz tymczasowo pełnił obowiązki dowódcy Wybrzeża Morskiego. Data ta uznawana jest za historyczny początek dziejów późniejszej Komendy Portu Wojennego Gdynia.

Puck jako zalążek polskiej floty wojennej

Portal Marynistyka Group przypomina dziś o wydarzeniu sprzed 106 lat, które na trwałe zapisało się w historii polskich spraw morskich. Dlatego również nasza redakcja przypomina początki Marynarki Wojennej RP w Pucku – miejscu, gdzie w skromnych warunkach, lecz z wielką determinacją, zaczęto budować fundamenty polskiej floty wojennej.

Puck był wówczas bardziej punktem oparcia niż pełnowartościową bazą floty. W ciągu kilku tygodni uruchomiono warsztat remontowy, skład węgla oraz podstawowe zaplecze techniczne. Pierwszym okrętem Marynarki Wojennej, który wszedł do portu, był ORP Pomorzanin – jednostka hydrograficzna, od której zaczęło się praktyczne budowanie polskiej obecności wojennej na Bałtyku.

1 lipca 1920 roku w Pucku utworzono Morski Dywizjon Lotniczy, pierwszą polską jednostkę lotnictwa morskiego. W jednym miejscu rodziły się więc dwa filary obrony polskiego wybrzeża: port wojenny i lotnictwo morskie.

Możliwości Pucka były jednak skromne. Port dysponował motorówką oraz dwoma niewielkimi holownikami, Krakus i Wanda. Warunki hydrograficzne pozwalały przyjmować jednostki o zanurzeniu do około czterech metrów. Przy przystani mogły cumować jednocześnie najwyżej dwa trałowce albo jedna kanonierka. Mimo tych ograniczeń właśnie tam ulokowano Dowództwo Wybrzeża Morskiego, z którego wyrosły późniejsze struktury dowodzenia polskiej floty.

Dlaczego Puck ustąpił miejsca Gdyni

Puck miał ogromne znaczenie historyczne, ale niewielkie możliwości rozwoju. Płytkie wody Zatoki Puckiej i ograniczona przestrzeń portowa sprawiały, że nie mógł stać się główną bazą polskiej floty wojennej. Był początkiem drogi, nie jej celem. Dlatego już pod koniec 1920 roku zapadła decyzja o budowie portu wojennego w Gdyni. W 1926 roku komendę portu przeniesiono z Pucka do Gdyni, zamykając pierwszy, pionierski etap tworzenia morskiego zaplecza II Rzeczypospolitej.

Miasto portowe Puck pozostał jednak miejscem szczególnym. To tam Polska, po latach zaborów, zaczęła realnie organizować swoją obecność wojskową nad Bałtykiem. Nie od wielkich nabrzeży i nowoczesnych doków, lecz od warsztatu, składu węgla, kilku małych jednostek oraz ludzi, którzy rozumieli, że państwo z dostępem do morza musi mieć własną flotę.

Najstarszy port datowany jest na X wiek, czasy panowania Mieszko I. Była to konstrukcja słowiańska – drewniane pomosty i nabrzeża wbite w dno zatoki, sięgające nawet około 100 metrów w głąb wody. Znaleziska obejmują fragmenty pali, elementy konstrukcyjne oraz ślady infrastruktury portowej.

W XII wieku, w okresie rządów Bolesław III Krzywousty, powstał drugi port – bardziej rozwinięty, o układzie owalnym. Połączony był z lądem systemem mostów i grobli, a jego funkcja wykraczała poza czysto handlową – pełnił również rolę osady portowej zamieszkanej przez ludność związaną z żeglugą i handlem.

Puck – port z historią starszą niż II Rzeczpospolita

Puck pozostał jednak miejscem szczególnym. To tam Polska, po latach zaborów, zaczęła realnie organizować swoją obecność wojskową nad Bałtykiem. Nie od wielkich nabrzeży i nowoczesnych doków, lecz od warsztatu, składu węgla, kilku małych jednostek oraz ludzi, którzy rozumieli, że państwo z dostępem do morza musi mieć własną flotę.

Na ciekawy, głębszy kontekst zwrócił uwagę Marek Ostasz z Marynistyka Group. Przypomniał, że Puck nie pojawił się na morskiej mapie Polski dopiero w 1920 roku. Badania Centrum Archeologii Podwodnej UMK w Toruniu wskazują, że już od X do XIV wieku funkcjonowały tu kolejne porty południowego Bałtyku. Ten średniowieczny rodowód dobrze pokazuje, że wybór Pucka nie był przypadkiem historii. W 1920 roku państwo polskie wróciło nad morze w miejscu, które od stuleci było związane z żeglugą, handlem i pracą ludzi morza.

Najstarszy port datowany jest na X wiek, czasy panowania Mieszka I. Była to konstrukcja słowiańska – drewniane pomosty i nabrzeża wbite w dno zatoki, sięgające nawet około 100 metrów w głąb akwenu.

W XII wieku, w okresie rządów Bolesława III Krzywoustego, powstał drugi port – bardziej rozwinięty, o układzie owalnym. Połączony był z lądem systemem mostów i grobli, zaś jego funkcja wykraczała poza handel – pełnił również rolę osady portowej zamieszkanej przez ludność związaną z żeglugą i handlem.

Trzeci port, datowany na koniec XIII wieku, zlokalizowany był przy ujściu rzeki Płutnica. Miał charakter rybacki i stanowił zaplecze gospodarcze regionu.

Źródło: Marynistyka Group/Marek Daniel Ostasz