Dlaczego Trump nie musiał kupować Grenlandii. Co wynegocjowały USA?

Autor: Mariusz DasiewiczData publikacji: Kategoria: Bezpieczeństwo, Marynarka

Grenlandia nadal należy do Królestwa Danii, ale po porozumieniu podpisanym w zeszłym tygodniu to Stany Zjednoczone zyskały znacznie większą swobodę działania wojskowego i wpływ na strategiczne inwestycje na wyspie. Donald Trump nie dostał Grenlandii na własność, ale wiele wskazuje na to, że osiągnął sporą część tego, czego od początku chciał.

Donald Trump przez wiele miesięcy mówił o Grenlandii w sposób, który w Europie wywoływał niedowierzanie, a momentami oburzenie. Padały słowa o jej przejęciu, zakupie, a nawet o tym, że Stany Zjednoczone potrzebują wyspy dla własnego bezpieczeństwa. Ostatecznie amerykańska flaga nad Nuuk nie zawisła, Dania zachowała suwerenność, a Grenlandczycy prawo do samostanowienia.

Tyle że po porozumieniu podpisanym 22 września warto spojrzeć na mapę jeszcze raz.

W polskich mediach po podpisaniu dokumentu najwięcej miejsca poświęcono nowym amerykańskim bazom wojskowym. Znacznie słabiej wybrzmiały jednak zapisy, które dla Waszyngtonu mogą mieć jeszcze większe znaczenie: bezterminowy charakter porozumienia, swoboda przemieszczania sił USA, ograniczenia dla inwestorów spoza zachodniego systemu sojuszniczego oraz rola Grenlandii w budowie systemu Golden Dome. To właśnie w tych zapisach kryje się najciekawsza część całej historii.

W Kwaterze Głównej ONZ w Nowym Jorku pod dokumentem podpisali się prezydent USA Donald Trump, premier Danii Mette Frederiksen oraz premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen. Formalnie jest to rozszerzenie porozumienia obronnego z 1951 roku. W praktyce Waszyngton uzyskał jednak zestaw uprawnień, które wyraźnie zwiększają znaczenie amerykańskiej obecności na wyspie.

Grenlandia zostaje duńska, ale Amerykanie zostają na długo

Najbardziej wymowny jest zapis dotyczący czasu obowiązywania porozumienia. Dokument nie ma daty końcowej i może zostać zmieniony jedynie za zgodą stron.

Co więcej, przewidziano również scenariusz, w którym Grenlandia w przyszłości uzyska niepodległość. Nowe państwo miałoby przejąć prawa i zobowiązania wynikające z porozumienia oraz pozostać w NATO lub wystąpić o członkostwo w Sojuszu.

To detal, który mówi o skali amerykańskiego myślenia o Arktyce więcej niż wiele politycznych deklaracji. Waszyngton nie zabezpiecza swojej obecności na kilka lat czy jedną kadencję prezydencką. Tworzy ramy, które mają przetrwać ewentualną zmianę statusu politycznego samej Grenlandii.

Jeszcze więcej mówi jednak część wojskowa porozumienia.

USA mogą rozbudować działalność w Pituffik Space Base, najważniejszej obecnie amerykańskiej instalacji wojskowej na Grenlandii. Porozumienie otwiera również drogę do utworzenia nowych obszarów obronnych w Narsarsuaq na południu oraz Mestersvig na wschodzie. Dokument pozwala ponadto na tworzenie kolejnych takich obszarów, jeśli strony uznają je za potrzebne dla obrony Grenlandii, obszaru północnoatlantyckiego lub kontynentu amerykańskiego.

Trump nie musiał kupować Grenlandii. Co wynegocjowały USA? / Portal Stoczniowy
Fot. Pituffik Space Base na Grenlandii, najważniejsza amerykańska baza wojskowa na wyspie / U.S. Space Force / Paul Honnick

I tutaj zaczyna się część szczególnie interesująca z punktu widzenia bezpieczeństwa morskiego.

Amerykańskie okręty dostają znacznie większą swobodę

Porozumienie przyznaje siłom USA prawo swobodnego dostępu do obszarów obronnych i przemieszczania się między nimi przez Grenlandię – lądem, powietrzem i morzem. Zapis obejmuje także grenlandzkie morze terytorialne.

Dokument nie wymienia osobno amerykańskich okrętów podwodnych, ale obejmuje szeroko siły zbrojne USA i ich przemieszczanie się drogą morską. W praktyce daje to US Navy znacznie większą swobodę działania wokół Grenlandii, a więc w rejonie kluczowym dla kontroli północnego Atlantyku.

Trump nie musiał kupować Grenlandii. Co wynegocjowały USA? / Portal Stoczniowy
Fot. Amerykański okręt podwodny podczas działań w Arktyce / US Navy

Grenlandia leży przy jednym z najważniejszych morskich podejść do północnego Atlantyku. Na południe od niej znajduje się obszar związany z tzw. luką GIUK – przestrzenią pomiędzy Grenlandią, Islandią i Wielką Brytanią, która od czasów zimnej wojny ma zasadnicze znaczenie dla obserwacji ruchów rosyjskich okrętów podwodnych wychodzących z Arktyki i mórz północnych na Atlantyk.

Jeżeli więc spojrzeć na nowe punkty amerykańskiej obecności nie jak na trzy osobne miejsca, ale jak na elementy jednego systemu, układ staje się czytelny. Pituffik na północnym zachodzie, Narsarsuaq na południu i Mestersvig na wschodzie pozwalają Stanom Zjednoczonym znacznie lepiej wykorzystać położenie wyspy do obserwacji Arktyki, zabezpieczania północnego Atlantyku i wspierania działań NATO.

To właśnie dlatego Grenlandia jest dla Waszyngtonu czymś więcej niż ogromnym kawałkiem lodu na mapie.

Rosja i Chiny nie dostaną własnych przyczółków

Na tym jednak amerykańskie zabezpieczenia się nie kończą.

Porozumienie stwierdza, że państwo nienależące do NATO nie może ustanowić na Grenlandii własnej stałej obecności wojskowej ani instalacji wojskowych bez zgody stron. W praktyce dotyczy to przede wszystkim Rosji i Chin.

Ale Waszyngton zabezpieczył się również od strony gospodarczej.

Państwa i inwestorzy spoza NATO, grupy partnerów Sojuszu oraz Unii Europejskiej nie mogą przejmować kontroli, uzyskiwać znaczącego wpływu ani dostępu do niepublicznych informacji w szczególnie wrażliwych sektorach, jeżeli mogłoby to zagrozić bezpieczeństwu lub porządkowi publicznemu. Dokument wymienia tu szeroko rozumianą infrastrukturę krytyczną oraz wydobycie surowców.

W dłuższej perspektywie właśnie ten zapis może okazać się dla Waszyngtonu cenniejszy niż dwa nowe obszary amerykańskiej obecności wojskowej.

Grenlandia posiada znaczne zasoby metali ziem rzadkich, których przetwarzanie pozostaje jednym z najbardziej skoncentrowanych ogniw światowych łańcuchów dostaw. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej Chiny odpowiadają za ponad 90 proc. rafinacji najważniejszych metali ziem rzadkich wykorzystywanych w magnesach oraz około 94 proc. produkcji samych magnesów trwałych.

Amerykanie nie rozwiązali więc jednym podpisem swojego uzależnienia od chińskich łańcuchów dostaw. Zbudowanie kopalń, zakładów przeróbki i całego zaplecza przemysłowego na Grenlandii może potrwać wiele lat.

Zrobili jednak coś innego: znacznie ograniczyli możliwość wejścia tam kapitału i przedsiębiorstw państw, które Waszyngton postrzega jako strategicznych konkurentów.

Golden Dome nad Arktyką

Do tego dochodzi jeszcze jeden bardzo ważny element. Porozumienie wprost wymienia możliwość wykorzystania Grenlandii przy tworzeniu amerykańskiego systemu obrony przeciwrakietowej Golden Dome.

Położenie wyspy jest w tym przypadku kluczowe. Najkrótsze trajektorie części międzykontynentalnych pocisków balistycznych lecących z obszaru Rosji lub Azji w kierunku Ameryki Północnej prowadzą przez rejony polarne. Dlatego amerykańska obecność radarowa na Grenlandii od dziesięcioleci jest jednym z elementów systemu wczesnego ostrzegania.

Pituffik Space Base już dziś pełni funkcje związane z ostrzeganiem przed pociskami balistycznymi i obserwacją przestrzeni kosmicznej. Nowe porozumienie daje podstawę do dalszego rozwijania tego kierunku.

Na jednej mapie zaczynają się więc spotykać trzy kwestie: obrona przeciwrakietowa Ameryki Północnej, kontrola podejść do północnego Atlantyku oraz dostęp do strategicznych surowców Grenlandii.

I wszystkie trzy prowadzą do Grenlandii.

Trump nie dostał Grenlandii. Ale dostał bardzo dużo

Mette Frederiksen po podpisaniu dokumentu podkreślała, że porozumienie respektuje suwerenność Królestwa Danii i prawo Grenlandczyków do samostanowienia. Jens-Frederik Nielsen mówił z kolei o uznaniu Grenlandii jako części wspólnego systemu bezpieczeństwa Arktyki.

Formalnie oboje mają rację. Grenlandia nie została sprzedana, przekazana ani włączona do Stanów Zjednoczonych.

Ale polityczna ironia całej historii polega na czymś innym.

Trump przez długi czas mówił, że USA „potrzebują Grenlandii”. Ostatecznie nie dostał jej terytorium. Uzyskał natomiast możliwość trwałego zwiększenia obecności wojskowej USA na Grenlandii, dalszej rozbudowy infrastruktury, swobodnego przemieszczania sił oraz wpływania na to, kto może rozwijać działalność wojskową i gospodarczą na wyspie.

Sam Biały Dom nie próbuje tego specjalnie ukrywać. W oficjalnym komunikacie po podpisaniu porozumienia napisał o „lasting control over security interests in Greenland” i stałych prawach dotyczących bazowania. To oczywiście amerykańska interpretacja polityczna dokumentu, a nie określenie zmiany suwerenności wyspy, ale dobrze pokazuje, jak Waszyngton przedstawia rezultat negocjacji.

Donald Trump o „trwałej kontroli nad interesami bezpieczeństwa” USA na Grenlandii i planach rozbudowy amerykańskiej obecności wojskowej.

Dlatego sprowadzanie porozumienia z 22 września do kolejnego rozszerzenia umowy z 1951 roku byłoby błędem.

Granice na mapie świata się nie zmieniły. Zmieniło się jednak to, kto i na jakich warunkach będzie mógł działać w jednym z najważniejszych punktów Arktyki. Trump nie musiał więc kupować Grenlandii, by osiągnąć znaczną część tego, czego oczekiwał od jej przejęcia. Waszyngton zabezpieczył sobie swobodę działania militarnego, silniejszą pozycję wobec Rosji i Chin oraz wpływ na przyszłość strategicznych inwestycji na wyspie. To pokazuje, że w polityce mocarstw akt własności nie zawsze jest najważniejszym dokumentem.

Udostępnij ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *