USS Langley. Pierwszy start samolotu z amerykańskiego lotniskowca

Autor: Mariusz DasiewiczData publikacji: Kategoria: Historia morska

17 października minęły 104 lata od pierwszego startu samolotu z amerykańskiego lotniskowca. W 1922 roku porucznik Virgil C. Griffin za sterami dwupłatowca Vought VE-7SF wystartował z pokładu USS Langley (CV-1), który zaledwie siedem miesięcy wcześniej wszedł do służby.

Na początku XX wieku o potędze marynarek wojennych decydowały przede wszystkim pancerniki, uzbrojone w ciężkie działa i chronione grubym pancerzem. Lotnictwo dopiero raczkowało, jednak coraz częściej dostrzegano możliwości wykorzystania samolotów do rozpoznania na morzu. Aby było to możliwe, należało najpierw sprawdzić, czy maszyny mogą bezpiecznie startować i lądować na pokładach okrętów wojennych. Pierwsze udane loty tego rodzaju przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych jeszcze przed I wojną światową.

Od pierwszych lotów z pokładów okrętów do narodzin lotniskowców

14 listopada 1910 roku Eugene Ely wystartował z drewnianej platformy zbudowanej na dziobie krążownika USS Birmingham. Po oderwaniu się od pokładu jego dwupłatowiec na moment dotknął powierzchni wody, ale pilot zdołał utrzymać maszynę w powietrzu i zakończyć lot na pobliskim lądzie. Dwa miesiące później, 18 stycznia 1911 roku, Ely dokonał jeszcze trudniejszego wyczynu, lądując na pokładzie krążownika USS Pennsylvania. Jego samolot zatrzymały rozpięte liny obciążone workami z piaskiem, które zastępowały urządzenie hamujące.

W rozwoju lotnictwa pokładowego przodowali wówczas Brytyjczycy. W 1918 roku do służby w Royal Navy wszedł HMS Argus, którego pokład lotniczy rozciągał się od dziobu po rufę. Dzięki temu samoloty mogły nie tylko startować z okrętu, ale również na nim lądować. Postępy brytyjskiej marynarki wojennej nie uszły uwadze Amerykanów, którzy nadal nie dysponowali własnym lotniskowcem.

Od okrętu zaopatrzeniowego do pierwszego lotniskowca

W 1919 roku amerykańska marynarka wojenna uzyskała zgodę na przebudowę jednego z posiadanych okrętów na lotniskowiec. Zamiast rozpoczynać kosztowną budowę od podstaw, postanowiono wykorzystać USS Jupiter (AC-3) typu Proteus, który od 1913 roku służył do przewozu węgla dla okrętów wojennych. Jego obszerne ładownie nadawały się do przekształcenia w hangary lotnicze, co ułatwiało dostosowanie okrętu do nowych zadań.

Prace rozpoczęto w 1920 roku w stoczni Norfolk Navy Yard w Portsmouth, w stanie Wirginia. Nad kadłubem dawnego węglowca zbudowano drewniany pokład lotniczy, a wewnątrz przygotowano pomieszczenia dla samolotów i ich obsługi. Przebudowany okręt otrzymał nazwę USS Langley (CV-1), upamiętniającą Samuela Pierponta Langleya, amerykańskiego fizyka i jednego z pionierów lotnictwa.

20 marca 1922 roku USS Langley ponownie wszedł do służby. W odróżnieniu od pancerników, które stanowiły wówczas główną siłę uderzeniową amerykańskiej floty, nie był przeznaczony do walki z okrętami przeciwnika. Miał przede wszystkim służyć do szkolenia lotników i prowadzenia prób, podczas których sprawdzano wyposażenie pokładowe oraz opracowywano zasady startów i lądowań na morzu.

Pierwsze starty i lądowania na USS Langley

Jesienią 1922 roku USS Langley rozpoczął próby lotnicze na wodach Wirginii. Do pierwszego startu przygotowano dwupłatowiec Vought VE-7SF, który nie miał hamulców. Aby pilot mógł zwiększyć obroty silnika przed rozpoczęciem rozbiegu, samolot przytrzymywano specjalnym zaczepem. Na sygnał zwalniano blokadę, pozwalając maszynie rozpędzić się po drewnianym pokładzie.

Podczas historycznego startu Griffina USS Langley stał na kotwicy na rzece York. Nie mógł więc zwiększyć prędkości wiatru nad pokładem, nadając okrętowi bieg pod wiatr. Mimo tego utrudnienia dwupłatowiec zdołał wystartować.

Po udanym starcie przyszła kolej na trudniejszy manewr – lądowanie na pokładzie lotniskowca będącego w ruchu. Pierwszą taką próbę przeprowadzono 26 października, zaledwie dziewięć dni po locie Griffina. Za sterami dwupłatowca Aeromarine 39B zasiadł komandor podporucznik Godfrey D. Chevalier. Podczas przyziemienia samolot przechylił się do przodu, uszkadzając drewniane śmigło, ale zdołał zatrzymać się na pokładzie. Pomimo uszkodzenia samolotu lądowanie zakończyło się powodzeniem. Po raz pierwszy w historii US Navy samolot wylądował na pokładzie lotniskowca będącego w ruchu.

Dla Chevaliera był to jeden z ostatnich lotów. 12 listopada 1922 roku rozbił się podczas lotu samolotem Vought VE-7 w pobliżu Norfolk. Zmarł dwa dni później wskutek odniesionych obrażeń. Nie doczekał kolejnego wydarzenia w historii amerykańskiego lotnictwa pokładowego.

18 listopada na USS Langley przeprowadzono pierwszą próbę startu samolotu z lotniskowca przy użyciu katapulty. Za sterami wodnosamolotu Naval Aircraft Factory PT zasiadł komandor Kenneth Whiting. Wydarzeniu przyglądali się przedstawiciele dowództwa marynarki wojennej oraz operatorzy kamer, którzy mieli uwiecznić przebieg całego przedsięwzięcia. Samolot wystartował, choć podczas startu doszło do uszkodzenia jego pływaków. Whiting zdołał jednak bezpiecznie wodować w pobliżu okrętu, a maszynę podjęto z wody za pomocą dźwigu.

Przez następne lata USS Langley służył przede wszystkim do szkolenia lotników oraz doskonalenia organizacji pracy na pokładzie. Początkowo uczestniczył w ćwiczeniach na Atlantyku i Morzu Karaibskim, a pod koniec 1924 roku przeszedł na Pacyfik. Coraz większą uwagę poświęcano tam nie pojedynczym lotom, lecz sprawnej obsłudze większej liczby samolotów, ich rozmieszczaniu na pokładzie oraz współpracy lotników z marynarzami.

Wraz ze zdobywaniem doświadczeń zmieniało się również podejście Amerykanów do lotniskowców. Początkowo traktowano je przede wszystkim jako okręty przeznaczone do prowadzenia rozpoznania na rzecz floty. Z czasem zaczęto dostrzegać także ich możliwości uderzeniowe. W drugiej połowie lat dwudziestych do służby weszły znacznie większe USS Lexington (CV-2) i USS Saratoga (CV-3), a w 1934 roku USS Ranger (CV-4), pierwszy amerykański lotniskowiec zbudowany od podstaw jako okręt tej klasy.

Ostatni rejs u wybrzeży Jawy

W połowie lat trzydziestych USS Langley wyraźnie ustępował już możliwościami swoim następcom. W październiku 1936 roku skierowano go do stoczni Mare Island Navy Yard, gdzie rozpoczęto przebudowę na okręt-bazę wodnosamolotów. W nowej roli miał zapewniać ich obsługę techniczną i zaopatrzenie. Prace zakończono w lutym następnego roku, a okręt otrzymał później oznaczenie AV-3. Tym samym zakończył się okres jego służby jako lotniskowca.

Kiedy w grudniu 1941 roku Japonia przystąpiła do wojny ze Stanami Zjednoczonymi, USS Langley znajdował się na Filipinach. Japońska ofensywa szybko zagroziła amerykańskim bazom w tym rejonie, dlatego okręt opuścił archipelag i przeszedł do Australii. Początkowo wspierał tam działania patrolowe lotnictwa, jednak wkrótce powierzono mu znacznie pilniejsze zadanie.

Na początku 1942 roku sytuacja aliantów w Holenderskich Indiach Wschodnich stawała się coraz trudniejsza. Wojska japońskie zajmowały kolejne wyspy, a lotnictwo alianckie ponosiło dotkliwe straty. Szczególnie zagrożona była Jawa, gdzie przygotowywano się do odparcia spodziewanego desantu.

W lutym USS Langley otrzymał rozkaz dostarczenia na wyspę 32 myśliwców Curtiss P-40 Warhawk, które miały wzmocnić obronę przed japońskim lotnictwem. Okręt wyruszył z Australii, kierując się do portu Tjilatjap na południowym wybrzeżu Jawy. Do celu jednak nie dotarł.

27 lutego 1942 roku, podczas podejścia do Jawy, USS Langley został zaatakowany przez japońskie bombowce. Dowodzący okrętem komandor Robert P. McConnell próbował uniknąć trafień, manewrując podczas kolejnych nalotów. Dwa pierwsze ataki nie przyniosły Japończykom bezpośrednich trafień. Dopiero za trzecim razem pięć bomb uderzyło w okręt.

Na pokładzie wybuchły pożary, płonęły również przewożone myśliwce. Uszkodzeniu uległ ster, a woda zaczęła zalewać pomieszczenia maszynowe. USS Langley utracił napęd i przechylił się na lewą burtę. Wobec rozmiaru zniszczeń dotarcie do portu stało się niemożliwe. Dowódca wydał rozkaz opuszczenia okrętu.

USS Langley. Pierwszy start samolotu z amerykańskiego lotniskowca / Portal Stoczniowy
Fot. Trafienie torpedą okrętu USS Langley (AV-3) po opuszczeniu go przez załogę u wybrzeży Jawy, 27 lutego 1942 roku / Naval History and Heritage Command, NH 92476

Załogę oraz przewożony personel lotniczy podjęły amerykańskie niszczyciele USS Whipple i USS Edsall. Uszkodzonego Langleya nie można było uratować ani odholować w bezpieczne miejsce. Aby nie dostał się w ręce Japończyków, USS Whipple ostrzelał go z dział, a następnie wystrzelił dwie torpedy. Pierwszy amerykański lotniskowiec zatonął na południe od Tjilatjap.

Tak zakończyła się dwudziestoletnia służba pierwszego amerykańskiego lotniskowca. Zaledwie kilka miesięcy po jego zatopieniu doszło do bitew na Morzu Koralowym i pod Midway, w których lotnictwo pokładowe odegrało decydującą rolę. USS Langley nie doczekał tych wydarzeń, ale doświadczenia zdobyte na jego pokładzie wykorzystano przy budowie i eksploatacji kolejnych lotniskowców, które odegrały kluczową rolę w wojnie na Pacyfiku.

Udostępnij ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *