Mija 20 lat od wycofania ze służby ostatnich polskich kutrów rakietowych projektu 205

31 marca 2026 roku przypada 20. rocznica opuszczenia biało-czerwonych bander na ostatnich kutrach rakietowych projektu 205 typu Osa. Tego dnia w 2006 roku biało-czerwone bandery zostały opuszczone na OORP Świnoujście (431) i Władysławowo (433), co zamknęło ponad czterdziestoletni rozdział w historii polskich sił uderzeniowych na morzu.

Początek ery uzbrojenia rakietowego w polskiej flocie

Przez wiele lat to właśnie „Osy” stanowiły trzon sił rakietowych Marynarki Wojennej RP. Ich historia rozpoczęła się w 1964 roku wraz z wejściem do służby ORP Hel. Łącznie przez ponad cztery dekady w polskiej flocie służyło trzynaście okrętów tego typu. Były to niewielkie, szybkie jednostki uderzeniowe zaprojektowane w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Przez wiele lat to właśnie „Osy” stanowiły trzon sił rakietowych Marynarki Wojennej RP. Na ich pokładach zdobywało doświadczenie wielu oficerów, którzy w kolejnych latach obejmowali stanowiska dowódcze w strukturach floty.

Ostatnie lata służby OORP Świnoujście i Władysławowo

Ostatnie dwa kutry rakietowe projektu 205 w polskiej służbie — OORP Świnoujście i Władysławowo — zakończyły swoją służbę operacyjną 31 marca 2006 roku. Wycofanie ostatnich „Os” oznaczało zakończenie ważnego etapu, która trwała 42 lata od momentu wprowadzenia pierwszej jednostki tego typu do linii.

ORP Świnoujście, jedenasta jednostka projektu 205 przekazana Polsce, została wcielona do służby w styczniu 1973 roku. W trakcie wieloletniej eksploatacji brała udział w licznych ćwiczeniach i strzelaniach rakietowych, stanowiąc ważny element systemu obrony wybrzeża. Po wycofaniu ze służby jednostka została zezłomowana.

Natomiast ORP Władysławowo, ostatni z trzynastu polskich okrętów projektu 205, wszedł do służby w listopadzie 1975 roku. W odróżnieniu od większości poprzedników uniknął złomowania. Dzięki staraniom środowisk marynarskich i muzealnych jednostkę zachowano jako eksponat muzealny.

W marcu 2010 roku okręt przeholowano do Kołobrzegu, gdzie dwa lata później został ustawiony na lądzie jako element skansenu morskiego Muzeum Oręża Polskiego. Dziś pozostaje jedynym zachowanym w Polsce okrętem-muzeum projektu 205.

Dane techniczne i uzbrojenie kutrów rakietowych projektu 205

Kutry rakietowe projektu 205 należały do niewielkich, lecz bardzo szybkich jednostek uderzeniowych. Ich wyporność standardowa wynosiła 171 ton, przy długości całkowitej 38,5 metra i szerokości 7,6 metra. Jednostki te rozwijały prędkość maksymalną dochodzącą do 40 węzłów, co w realiach zimnej wojny stanowiło jedną z ich kluczowych zalet taktycznych. Zasięg operacyjny wynosił około 800 mil morskich, natomiast autonomiczność określano na pięć dób. Załoga kutra liczyła około 30 osób.

Podstawowe uzbrojenie stanowiły cztery pojedyncze wyrzutnie przeciwokrętowych pocisków rakietowych P-15 Termit (w nomenklaturze NATO oznaczanych jako SS-N-2A Styx). Obronę przeciwlotniczą bardzo bliskiego zasięgu zapewniała czteroprowadnicowa wyrzutnia przeciwlotniczych pocisków kierowanych Strzała-2M (SA-N-5 Grail). Uzbrojenie artyleryjskie tworzyły dwie dwulufowe armaty morskie kalibru 30 mm typu AK-230.

Dziedzictwo rakietowych „Os”

Wycofanie ostatnich „Os” oznaczało zakończenie ważnego etapu w historii Marynarki Wojennej RP. Jednostki projektu 205 były symbolem wejścia polskiej floty w erę uzbrojenia rakietowego oraz fundamentem budowy późniejszych zdolności bojowych.

Dziś, dwadzieścia lat po opuszczeniu bander na ostatnich jednostkach tego typu, historia kutrów rakietowych projektu 205 pozostaje istotnym elementem dziedzictwa Marynarki Wojennej RP. Zachowany w Kołobrzegu ORP Władysławowo przypomina o czasach, gdy niewielkie, szybkie jednostki rakietowe stanowiły podstawę morskiego odstraszania na Bałtyku.